ISO, FED, GMP

Przegląd dostępnych norm pomiaru ilości cząstek oraz klasyfikacji filtrów HEPA w pomieszczeniach czystych

W chwili obecnej funkcjonuje wiele standardów pomiaru ilości cząstek w pomieszczeniach czystych. Poniżej przegląd części funkcjonujacych unormowań.

Klasyfikacja ilości cząstek wg. ISO 14644-1 Limity dla klas Klasy ISO Limit maksymalnej koncentracji (Ilość cząsek/m3powietrza) czastki równe lub większe niż wyspecyfikowane poniżej   ł0.1um ł0.2um ł0.3um ł0.5um ł1um ł5.0um ISO Class 1 10 2         ISO Class 2 100 24 10 4     ISO Class 3 1000 237 102 35 8   ISO Class 4 10000 2370 1020 352 83   ISO Class 5 100000 23700 10200 3520 832 29 ISO Class 6 1000000 237000 102000 35200 8320 293 ISO Class 7       352000 83200 2930 ISO Class 8       3520000 832000 29300 ISO Class 9       35200000 8320000 293000
Klasyfikacjia ilości cząstek wg. zaleceń UE zawartych w przewodniku GMP Maksymalna dopuszczalna liczba cząstek w 1m3 powietrza, wymiar cząstek równy lub większy niż Klasa czystości w stanie spoczynku w stanie pracy   ł 0.5um ł5.0um ł0.5um ł5.0um A 3500 0 3500 0 B 3500 0 350000 2000 C 350000 2000 3500000 20000 D 3500000 20000 nie określona nie określona Uwaga: Klasa A i B odpowiada klasom: 100, M 3.5, ISO 5 Klasa C odpowiada klasom 10000, M 5.5, ISO 7 Klasa D odpowiada klasom 100000, M 6.5, ISO 8 Liczba cząstek podana w tabeli dla stanu "w spoczynku" powinna być uzyskana po krótkim czasie oczyszczania powietrza (15-20 min., wartość zalecana) po zakończeniu operacji, gdy w pomieszczeniu nie ma już ludzi. Liczba cząstek dla klasy A przedstawiona w tabeli dla stanu "w działaniu" powinna być zachowywana w strefie bezpośrednio otaczającej produkt zawsze wtedy, gdy produkt lub otwarte opakowanie jest narażone na kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Dopuszczalny jest fakt, że nie zawsze jest możliwe wykazanie zgodności z obowiązującymi standardami dotyczącymi liczby cząstek w miejscu napełniania, z powodu tworzenia cząstek lub kropel z samego produktu.
Porównanie odpowiedników klas wg Federal Standard 209 oraz ISO 14644-1 ISO 14644-1 Class 3 Class 4 Class 5 Class 6 Class 7 Class 8 Federal Standard Class 1 Class 10 Class 100 Class 1000 Class 10000 Class 100000
Limit klasy w/g Federal Standard 209D Klasa ilość cząstek / ft3 Wymiar ł0.1um ł0.2um ł0.3um ł0.5um ł5.0um 1 35 7.5 3 1 NA 10 350 75 30 10 NA 100 NA 750 300 100 NA 1000 NA NA NA 1000 7 10000 NA NA NA 10000 70 100000 NA NA NA 100000 700
Klasyfikacja powietrza wg WHO 2002 Klasa Maksymalna dopuszczalna ilosć cząstek/m3 Cząstki Mikroorganizmy 0.5um 5.0um A 3,500 0 <1 B 3,500 0 5 C 3,50,000 2,000 100 D 3,500,000 20,000 500 Uwaga Klasa A i B odpowiada klasom: 100, M 3.5, ISO 5 Klasa C odpowiada klasom 10000, M 5.5, ISO 7 Klasa D odpowiada klasom 100000, M 6.5, ISO 8
Klasyfikacja wg Schedule M Klasa Maksymalna dopuszczalna ilość cząstek / m3 w stanie spoczynku w stanie pracy 0.5um 5.0um 0.5um 5.0um A 3,520 29 3,500 29 B 35,200 293 3,52,000 2,930 C 3,52,000 2,930 35,20,000 29,300 D 35,20,000 29,300 nie zdefiniowana nie zdefiniowana Uwaga Klasa A i B odpowiada klasom: 100, M 3.5, ISO 5 Klasa C odpowiada klasom 10000, M 5.5, ISO 7 Klasa D odpowiada klasom 100000, M 6.5, ISO 8
Limit klasy w/g Federal Standard 209E Limit klasy Nazwa klasy ł0.1um ł0.2um ł 0.3um ł 0.5um ł5.0um Ilość cząstek SI Anglo- amerykańskie m3 ft3 m3 ft3 m3 ft3 m3 ft3 m3 ft3 M 1 350 9.91 75.7 2.14 30.9 0.875 10.0 0.283 -- -- M 1.5 1 1240 35 265 7.50 106 3.00 35.3 1.00 -- -- M 2 3500 99.1 757 21.4 309 8.75 100 2.83 -- -- M 2.5 10 12400 350 2650 75.0 1060 30.0 353 10.0 -- -- M 3 35000 991 7570 214 3090 87.5 1000 28.3 -- -- M 3.5 100 -- -- 26500 750 10600 300 3530 100 -- -- M 4 -- -- 75700 2140 30900 875 10000 283 -- -- M 4.5 1000 -- -- -- -- -- -- 35300 1000 247 7.00 M 5 -- -- -- -- -- -- 100000 2830 618 17.5 M 5.5 10000 -- -- -- -- -- -- 353000 10000 2470 70.0 M 6 -- -- -- -- -- -- 1000000 28300 6180 175 M 6.5 100000 -- -- -- -- -- -- 3350000 100000 24700 700 M 7 -- -- -- -- -- -- 10000000 283000 61800 1750
Pomiary okresowe czystych pomieszczeń   Test Częstotliwość 1 Ilość czastek w powietrzu co 6 miesięcy 2 Integralność filtrów HEPA corocznie 3 Ilość wymian powietrza co 6 miesięcy 4 pomiar różnicy ciśnień codziennie 5 temperatura i wilgotność codziennie 6 monitoring mikrobiologiczny codziennie	Zalecane terminy pomiarów zgodności dla czystych pomieszczeń Mierzony parametr Klasa Maksymalny czas pomiędzy pomiarami   Ilość cząstek Ł ISO 5 >ISO 5 6 Miesięcy 12 Miesięcy   Pomiar różnicy ciśnień wszystkie klasy 12 Miesięcy   Prędkość powietrza wszystkie klasy 12 Miesięcy
Cząstki w powietrzu Ilość cząstek/m3 w zewnętrznym powietrzu Wymiar Brudne Normalne Czyste >0.1um 10 000 000 000 3 000 000 000 500 000 000 >0.3um 300 000 000 90 000 000 20 000 000 >0.5um 30 000 000 7 000 000 1 000 000

Porównanie klasyfikacji filtrów powietrza:

UWAGA: nazwy filtrów wg. PN-B-76003:1996

Ze względu na częste posługiwanie się skrótowymi nazwami kategorii (grup) wysokoskutecznych fltrów powietrza, poniżej wyjaśnienia:

• HEPA - High Efficiency Particulate Air Filter: minimalna skuteczność filtracji 99,97% dla cząstek o wymiarach 0,3um generowanych podczas testu DOP, maksymalna strata ciśnienia dla czystego filtru 2,54cmH₂O (ok.254 Pa) (IES-RP-CC001.3)
• HESPA - High Efficiency Sub Micrometer Particulate Air Filter: minimalna skuteczność filtracji 99,95% podczas testu aerozolem chlorku sodu (mediana 0,6um) (nazwa stosowana w Wielkiej Brytanii - BS 3928)
• ULPA - Ultra Low Penetration Air:
  1) minimalna skuteczność filtracji 99,999% dla cząstek o wymiarach 0,1...2um (IES-RP-CC001.3),
  2) skuteczność wyższa niż 99,9995% dla najbardziej przenikających cząstek o wymiarach 0,15...0,30um (EN-1822-1: 1995),
• SULPA - Super Ultra Low Penetration Air: minimalna skuteczność filtracji 99,9999% dla cząstek o wymiarach 0,12um.

Klasyfikacja filtrów zgodnie z normami: PN-EN 1822 oraz PN-EN 779:

GMP dla farmacji:

Pomieszczenia czyste, w których wytwarzane są produkty sterylne, są klasyfikowane w zależności od wymaganej charakterystyki środowiska. Dla każdej operacji wytwórczej wymagany jest odpowiedni poziom czystości środowiska, co ma na celu zminimalizowanie ryzyka zanieczyszczenia produktu lub stosowanych materiałów
W celu spełnienia w tych pomieszczeniach wymagań dotyczących czystości powietrza, należy je określić "w działaniu" i "w spoczynku". Jako stan "w spoczynku" rozumiana jest sytuacja, gdy zainstalowane są wszystkie urządzenia produkcyjne i znajdują się one w stanie gotowości do podjęcia czynności, ale obsługa nie jest obecna w pomieszczeniach. Stan "w działaniu" to sytuacja, gdy wszystkie urządzenia funkcjonują w odpowiedni sposób i są obsługiwane przez odpowiednią, przewidzianą liczbę pracowników.
Przy wytwarzaniu sterylnych produktów farmaceutycznych wyróżnia się cztery klasy czystości powietrza:

Przykładowe czynności, które mogą być wykonywane w pomieszczeniach określonej klasy, podano w tabeli:

W celu kontroli liczby cząstek w różnych klasach czystości pomieszczenia te powinny być monitorowane podczas wykonywania w nich czynności produkcyjnych.
W pomieszczeniach, w których prowadzi się procesy aseptyczne, monitorowanie mikrobiologiczne powinno być prowadzone z dużą częstotliwością, z zastosowaniem następujących metod: płytek sedymentacyjnych, pobierania objętościowych prób powietrza oraz prób z powierzchni (np. wymazy lub płytki kontaktowe). Pobieranie prób w pomieszczeniach, w których aktualnie przebiega produkcja, nie powinno przeszkadzać w ochronie strefy. Podczas przeglądu dokumentacji serii przy zwalnianiu do obrotu produktu końcowego powinny być brane pod uwagę wyniki uzyskane z monitorowania. Poza czynnościami produkcyjnymi, monitorowanie zanieczyszczeń mikrobiologicznych, wymagane jest również po walidacji systemu, czyszczeniu i sanityzacji.

Zalecane limity w monitorowaniu zanieczyszczeń mikrobiologicznych pomieszczeń czystych w działaniu

(a) - wartości średnie,
(b) - poszczególne płytki stosowane w metodzie sedymentacyjnej mogą być wystawione
przez okres krótszy niż 4 godziny.
Dla wyników uzyskiwanych podczas monitorowania dotyczącego zanieczyszczeń mikrobiologicznych i zanieczyszczeń cząstkami należy ustalić odpowiednie limity alarmowe i limity działania. Jeżeli limity te zostaną przekroczone, należy stosować działania korygujące opisane w procedurach operacyjnych. Jeżeli w celu zminimalizowania interwencji ludzkiej w obszarach przetwarzania produktów wytwarzanych aseptycznie stosowana jest technologia izolatora, umożliwiająca obniżenie ryzyka pochodzącego z otoczenia, to izolator i środowisko otaczające powinny być zaprojektowane w taki sposób, aby zapewnić wymaganą jakość
powietrza w poszczególnych strefach izolatora. Obszar wewnątrz izolatora jest lokalną strefą dla czynności wysokiego ryzyka, chociaż nawiew laminarny powietrza
nie musi istnieć w obszarze pracy wszystkich takich urządzeń. Klasa czystości powietrza wymaganego dla środowiska otaczającego zależy od projektu izolatora i jego zastosowania.

TEST-THERM Sp. z o.o., ul. Friedleina 4-6, 30-009 Kraków Tel.: +48 12 6321301, 6326188, fax: +48 12 6321037 office@test-therm.com.pl